Geitur

Geitf√© √° √ćslandi ‚Äď uppruni, sta√įa og framt√≠√įarhorfur

Myndagallery: 
√Ār: 
2017
H√∂fundur: 
Birna Kristín Baldursdóttir
Albína Hulda Pálsdóttir
Jón Hallsteinn Hallsson
√ötg√°fa: 
Skrína, 3.árgangur, 2.grein

√Ėll greinin (pdf)¬†

Tali√į er a√į geitf√© hafi fyrst borist til √ćslands me√į landn√°msm√∂nnum og hafi veri√į h√©r √°n innbl√∂ndunar √≠ um 1100 √°r. Ekki er fullv√≠st um uppruna geitfj√°rstofnsins en jafnan er tali√į a√į landn√°msmenn hafi haft me√į s√©r b√ļf√© fr√° heimah√∂gum s√≠num √≠ Noregi. √ě√≥ hafa ranns√≥knir ekki √ļtiloka√į √ĺann m√∂guleika a√į √≠slenskt b√ļf√© eigi s√©r fl√≥knari uppruna, en sl√≠kt v√¶ri √≠ samr√¶mi vi√į uppruna √ĺeirra √ĺj√≥√įa sem n√ļ byggja Nor√įur-Atlantshafi√į. Fornleifafr√¶√įilegar greiningar √° d√Ĺrabeinum s√Ĺna a√į √° 9. og 10. √∂ld voru geitur √° flestum b√¶jum en √ĺeim f√≥r f√¶kkandi eftir √ĺa√į; vi√į upphaf 13. aldar voru geitur or√įnar sjaldg√¶far √≠ √≠slenskum d√Ĺrabeinas√∂fnum en √° m√≥ti fj√∂lga√įi kindum. Nokkrar √°st√¶√įur eru taldar fyrir √ĺessari breytingu, t.d. auki√į mikilv√¶gi √ļtflutnings √° ullarv√∂rum, k√≥lnandi loftslag og ey√įing sk√≥ga. √ćslenski geitfj√°rstofninn er l√≠till loka√įur erf√įah√≥pur sem lengst af hefur tali√į innan vi√į 1000 d√Ĺr. Stofninn hefur sveiflast miki√į √≠ gegnum t√≠√įina, fr√° 62 geitum √°ri√į 1885 upp √≠ um 3000 geitur √°ri√į 1930 √ĺegar fj√∂ldinn var√į hva√į mestur. √ć √°rslok 2016 taldi stofninn 1188 vetraf√≥√įra√įar geitur √≠ 104 hj√∂r√įum. Stofnst√¶r√įarsveiflurnar hafa a√į √∂llum l√≠kindum sett mark sitt √° stofninn og n√Ĺlegar ranns√≥knir s√Ĺna a√į virk stofnst√¶r√į er mj√∂g l√°g e√įa innan vi√į 10 einstaklingar. √Ā √°runum 1930 til 1960 f√¶kka√įi verulega √≠ stofninum og √°ri√į 1965 var fari√į a√į grei√įa stofnverndarstyrk til geitfj√°rb√¶nda √≠ von um a√į hamla m√¶tti √ĺeirri neikv√¶√įu √ĺr√≥un. Undanfarin √°r hefur √°hugi √° geitfj√°rr√¶kt aukist og hefur st√¶r√į stofnsins tv√∂faldast fr√° √°rinu 2006. Vegna mikillar skyldleikar√¶ktar og takmarkana √° fl√¶√įi erf√įaefnis milli landshluta vegna sau√įfj√°rveikivarnal√≠na var byrja√į a√į safna hafras√¶√įi √°ri√į 2010. S√∂fnun og frysting s√¶√įis √ĺj√≥nar einnig sem trygging gegn meirih√°ttar stofnst√¶r√įarsveiflum. Til eru r√ļmlega 1200 s√¶√įisskammtar √ļr 17 h√∂frum fr√° sj√∂ b√¶jum. √ěetta hefur til d√¶mis gert √ļtflutning √° s√¶√įi m√∂gulegan og er n√ļ or√įinn til v√≠sir a√į √≠slenskri geitahj√∂r√į √≠ Bandar√≠kjum Nor√įur-Amer√≠ku.

Birna Krist√≠n Baldursd√≥ttir, Alb√≠na Hulda P√°lsd√≥ttir, og J√≥n Hallsteinn Hallsson 2017. Geitf√© √° √ćslandi ‚Äď uppruni, sta√įa og framt√≠√įarhorfur. Skr√≠na 3:2.